Vrouwen verlegden grenzen, en deze film laat zien waarom

25 mei 2022

De geschiedenis van de elektronische muziek is er een van verzet en vooruitstreven. En hoewel mannen (zoals als bij zoveel zaken) vaak de hoofdrol kregen toegeschoven, waren het veelal vrouwen die de grenzen ervan verlegden. Hoe ze die stilte doorbraken, zie je in de prachtige emancipatoire documentaire Sisters With Transistors die we op Drift-donderdag vertonen in LUX Nijmegen. 

De film werd gemaakt door Lisa Rovner en gidst je aan de hand van de verteller Laurie Anderson door de geschiedenis van de muziek die we allemaal zo lief hebben. Rovner herschrijft die geschiedenis via de verhalen van visionaire vrouwen en hun niet te beteugelen liefde voor machines en muziek. Hieronder lichten we drie van deze vrouwen voor je uit, en lees je waarom je deze film dus écht niet mag missen. 

Clara Rockmore

Op het oog is het een onooglijk kastje dat doet denken aan wat er gebeurt als een zenuwspiraal en een autoradio met elkaar in bed belanden, maar we zijn behoorlijk schatplichtig aan de theremin; het allereerste elektronische instrument ooit. Het apparaat zag het licht in 1919, werkt op radiogolven en was meteen ook het eerste instrument dat je kon bespelen zonder het aan te raken. Alsof je de muziek zomaar uit de lucht plukt. 

Niet geheel toevallig werd een vrouw – Clara Rockmore, een muzikaal wonderkind uit Vilnius – de ongeëvenaarde grootmeesteres van het revolutionaire instrument. Ze leerde het te bespelen van haar vriend en uitvinder Leon Theremin, en als klassiek getraind violiste was ze de eerste persoon die zóveel gevoel uit een elektronisch apparaat wist te trekken dat er nauwelijks meer verschil tussen analoog en elektronisch leek te bestaan. Zo veranderde Clara eigenhandig de koers van de muziekgeschiedenis en inspireerde ze tal van latere pioniers. Niet in de laatste plaats de uitvinder van de synthesizer: Bob Moog

Suzanne Ciani
Componiste, sound designer, labelbaas, Grammy-winnares, synth-heldin: Suzanne Ciani is het allemaal, maar toen ze in 1974 met slechts een koffer vol kleren en een Buchla (de eerste modulaire synthesizer) met een bus uit Boston in New York arriveerde kon ze dat allesbehalve bevroeden.

Ciani verdiende haar geld met het maken van muziek voor commercials toen alleen de marketing klaar leek voor wat haar elektronische geluiden te bieden hadden. Maar toen de jaren tachtig aftrapten leek ook de rest van de wereld steeds meer het licht te zien. Zo maakte ze een verschijning bij dé talkshow van die tijd (waar ze ietwat denigrerend te woord werd gestaan door host David Letterman) en bracht ze haar invloedrijke debuutalbum Seven Waves uit. In de jaren erna groeide Suzanne geheel terecht uit tot degene die sensualiteit een permanente plek gaf in de elektronica. En ze is, tot op de dag van vandaag, één van de meest belangrijke pioniers die we ooit gezien hebben. 

Delia Derbyshire

Om wiskunde écht te begrijpen moet je er een obsessie voor koesteren. Delia was geobsedeerd. En ze was ongenaakbaar.” Elektronische muziek begon bij elektronische instrumenten, en die zijn doorgaans hyper-gecompliceerd en niet te doorgronden omdat het variaties waren op wetenschappelijke meetapparatuur die per toeval frequenties genereren. Lang verhaal kort: waar muziek nu gezien wordt als een van de hoogtepunten van creativiteit, begon het allemaal met natuur- en wiskunde. En daarin was Delia onaantastbaar. 

Chips en computers kunnen die berekende taakverdeling van timing, tonen en tendens tegenwoordig met gemak vervullen, maar in analoge tijden waren Delia Derbyshire en haar ongenadig analytische brein een unieke verschijning, omdat ze een van de eersten was die zulke arrangementen en instrumenten uit het hoofd wist te doorgronden. Ze werd een van de pioniers bij de Radiophonic Workshop van de BBC (dat onder andere soundtracks bouwde voor de destijds jonge Britse zender), ontwikkelde de theme song van de iconische serie Dr. Who en inspireerde zowel het werk van The Rolling Stones als Pink Floyd tijdens het geven van workshops. Helaas duurde het haast een halve eeuw voordat ze erkenning kreeg voor een groot deel van haar werk. 

Panel
Na de vertoning van Sisters With Transistors bespreken we deze prachtfilm in panelvorm. Mediadeskundige en PhD’er Kim Dankoor en rapper, presentator en leraar Simon Mamahit leiden de ronde tafel waar dj Darko Esser, geluidskunstenares Rosa Ronsdorf en creative producer Vanity Roxane het panel vormen.

Kom het zien en kom het ontdekken.

Tickets zijn verkrijgbaar via deze link

Deel dit artikel: